Türk Tarihindeki Anayasalar 3

fatihbasuralll
Şubat 26, 2017

Türk Tarihindeki Anayasalar 2

Anayasalar

3-1924 Anayasası(20 Nisan 1924-Teşkilat-ı Esasiye Kanunu): TBMM tarafından ilan edilen 2. anayasadır. Türkiye Cumhuriyetinin ilk Anayasasıdır. Meclis hükumet sistemi ve parlamenter sistem arasında kalan  karma hükumet sistemi  özelliği taşır. Önemli özellikleri;

  • Devletin yönetim şekli Cumhuriyet olduğu benimsenmiş ve yasal hale gelmiştir.
  • Mili egemenlik ilkesi benimsenmiş ve Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu yasallaşmıştır.
  • Genel oy ilkesi ilk kez Anayasada yer aldı.
  • Devletin dili Türkçe ve başkenti Ankara olduğu yasallaşmıştır.
  • 1921 Anayasasını yürürlükten kaldırmıştır.
  • Hükumet sistemi yerine kabine sistemi benimsenmiştir.(Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu vardır.)
  • Sert bir anayasadır. Kanunların anayasaya aykırı olamayacağı belirtilmiş fakat bunu denetleme kurumu olan Anayasa Mahkemesi’ne değinilmemiştir.
  • Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edildi, ”Şer-iye ve Evkaf Vekaleti” ve ‘‘Hilafet” kaldırıldı.
  • 1928 yılında ”Devletin dini İslamdır” ibaresi çıkarılmış ve 1937 yılında ”Laiklik” ilkesi anayasaya girmiştir.
  • Anayasanın dili Türkçeleştirildi.
  • 1930 yılında kadınlara seçme ve seçilme hakkı tanınmıştır.
  • Kişi hakları tanınmış, sosyal ve ekonomik haklara yer verilmemiştir.
  • Cumhuriyet’in temel nitelikleri ortaya konmuştur.(Cumhuriyetçilik,milliyetçilik,halkçılık,laiklik,devletçilik,inkılapçılık.)
  • Düşünce özgürlüğüne yer vermiştir. Yargı, bağımsız mahkemelere bırakılmıştır.
  • 1945 yılında 1924 Anayasası, Osmanlıca’dan Türkçe’ye çevrilip, 1952 yılında ise tekrar Osmanlıca’ya çevrilmiştir.
  • Çok partili  hayata geçilmeye çalışılmış fakat başarılı olunamadığı için çoğulcu anlayış yerine çoğunlukçu anlayış benimsenmiştir.
  • Türkiye Cumhuriyet’inin en uzun süre yürürlükte kalmış anayasasıdır.

4.1961 Anayasası: 27 Mayıs 1960 Askeri Darbesi ile hükumet yönetimden el çektirilmiş olup, 9 Temmuz 1961 yılında yapılan halk oyuyla 1961 Anayasası kabul edilmiştir.1960 Anayasasının önemli özellikleri;

  • Güçler ayrılığı benimsenmiş ve parlamenter sistem özelliği güçlendirilmiştir.
  • Türkiye Büyük Millet Meclis’i, Cumhuriyet Senatosu ve Millet Meclisi olarak  ikiye ayrıldı.Siyasi partiler hakkında düzenlemelere yer verilmiş olup,” Siyasi partilerin, demokrasinin vazgeçilmez unsurlarından” olduklarına değinilmiştir.
  • Yasama erki ikili yapıdan oluşmuştur.
  • Diyanet İşleri Başkanlığı, ilk kez Anayasal bir kurum olarak Anayasada yer aldı.
  • Temel hak ve özgürlükler sınırlanırken ”hakların özüne dokunulamaz” denilerek, sınırlamanın öze dokunulamayacağı açıkça belirtildi.
  • Anayasa Mahkemesi, Devlet Planlama Teşkilatı(DPT), MGK(Milli Güvenlik Kurulu) gibi önemli kurumlar kurulmuştur.
  • Yüksek Seçim Kurulu kurulup, Hakimlere güvence getirilmiştir.
  • Sosyal devlet ve Milli Devlet anlayışına ilk kez yer verilmiştir. Çoğulcu demokrasi iradesi benimsenmiştir.
  • İşçi ve memurlara sendika kurma ve grev hakkı verilmiştir.
  • TRT ve Üniversitelere özerk olma statüsü verilmiştir.
  • Meclis dışından Bakan atanması ilk kez bu anayasa ile düzenlenmiştir. 
  • Hukuk devlet ilkesi ilk olarak Anayasada yer aldı.

1961 Anayasasın da 1971 ve 1973 yılları arasında rejim müdahaleleri ile önemli değişiklikler yaşanmıştır. Bunlar;

  • Bakanlar Kurulu’na, KHK(Kanun Hükmünde Kararname) çıkarma yetkisi verildi.
  • Üniversitenin özerkliği azaltılmış olup, TRT’nin özerkliği kaldırıldı.
  • Anayasa Mahkemesindeki davalara iptal davasını açma hakkı, tüm partiler yerine sadece mecliste grubu bulunan partilere verildi.
  • Memurlara verilen sendika hakları kaldırıldı.
  • Anayasa Mahkemesinin kanunları sadece şekil bakımından denetleyeceği hükmü getirildi.
  • Askeri Yüksek İdare Mahkemesi kuruldu.
  • Devlet Güvenlik Mahkemeleri(DGM) kuruldu.(2004 yılında kaldırıldı.)
  • Temel hak ve özgürlükler sınırlandırıldı.

Komiserlik Sınavı
24.09.2017
Şubat 2017
P S Ç P C C P
« Oca   Mar »
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728